Projenin Amacı

Sentetik veri, gerçek dünyadaki verilerin özelliklerini ve aralarındaki ilişkileri yansıtacak şekilde yapay olarak oluşturulan veridir. Gerçek verilerin doğrudan kopyalanması yerine, bunlardan öğrenilen örüntülerden veya önceden belirlenen kurallardan hareketle yeni veriler üretilebilir.

Sentetik veriler tamamen sentetik veya kısmen sentetik olabilir. Tamamen sentetik veri setlerinde gerçek değerlerin yerine yeni ve yapay değerler oluşturulurken, kısmen sentetik veri setlerinde yalnızca belirli gerçek değerler sentetik değerlerle değiştirilir ve diğer gerçek değerler korunur.

Dijitalleşme ve yapay zekâ teknolojilerindeki gelişmeler, büyük miktarda ve çeşitli veriye duyulan ihtiyacı artırmaktadır. Bununla birlikte gerçek verilere erişim; mahremiyet, hukuki sınırlamalar, maliyet, veri kıtlığı ve veri paylaşımındaki güçlükler nedeniyle her zaman mümkün veya uygun değildir.

Sentetik veri, gerçek verilerin özelliklerini ve ilişkilerini yansıtan yeni verilerin üretilebilmesini sağlayarak bu sorunların bir kısmına çözüm sunma potansiyeline sahiptir. Sağlık, finans, otomotiv, eğitim ve bilimsel araştırma gibi farklı alanlarda kullanılabilen sentetik veriler; veri setlerinin geliştirilmesi ve çeşitlendirilmesi, sistemlerin test edilmesi, yapay zekâ modellerinin eğitilmesi ve verilerin daha güvenli biçimde paylaşılması gibi farklı amaçlara hizmet edebilir.

Ancak sentetik verilerin kullanılması hukuki sorunları ortadan kaldırmaz. Aksine, sentetik verinin kişisel veri niteliği, anonimlik, yeniden kimliklendirme riskleri ve fikri mülkiyet hakları gibi yeni ve henüz bütünüyle çözümlenmemiş soruları beraberinde getirir.

Proje, sentetik veriyi iki temel hukuk alanı bakımından ele almaktadır.

Kişisel verilerin korunması hukuku bakımından, sentetik verilerin hangi koşullarda kişisel veri veya anonim veri olarak değerlendirilebileceği; sentetik verilerden gerçek kişilerin yeniden belirlenmesinin mümkün olup olmadığı; sentetik veri üretimi ve kullanımında veri koruma hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerin nasıl uygulanacağı ve ilgili kişilerin haklarının nasıl korunacağı araştırılmaktadır.

Fikri mülkiyet hukuku bakımından ise sentetik veri üretiminde kullanılan kaynak verilerin fikri mülkiyet haklarıyla korunmasının sonuçları; sentetik verilerin ve sentetik veri setlerinin kendilerinin hukuki korumadan yararlanıp yararlanamayacağı; telif hakkı, veri tabanı hakları ve hak sahipliği meseleleri incelenmektedir.

Projenin nihai hedefi, bu iki alan arasındaki etkileşimi de dikkate alarak Türk hukukunda sentetik verilere ilişkin mevcut kuralların yeterliliğini değerlendirmek ve ihtiyaç duyulan hukuki çözüm önerilerini geliştirmektir.